Oververhitting bij honden

Hoge temperaturen zijn een prettig vooruitzicht voor wie van de zon houdt en met wat voorzorgsmaatregelen kunnen zowel mens als dier er intens van genieten. 

Het KNMI heeft in samenwerking met KWF Kankerbestrijding een UV-index gepubliceerd, met de per week verwachte zonkracht (sterkte van UV-stralen). De zonkracht is ook afhankelijk van de hoeveelheid bewolking, fijnstoffen in de lucht, de luchtvochtigheid en de hoeveelheid ozon die je kan beschermen.

Voorzorg bij mensen

Globaal vertoont een blanke huid bij een zonkracht 7-8 na 10 to 15 minuten in de zon roodheid en kan gemakkelijk verbranden als deze niet is beschermd. Donker getinte mensen lopen minder risico op verbranding, dan blanke mensen. 

Verbranding vergroot de kans op huidkanker op de lange termijn. Het belangrijkste advies van het KWF is dan ook om vooral te genieten van de zon, maar jezelf wel regelmatig in te smeren met een goede zonnebrand beschermer, de huid te bedekken en de schaduw op te zoeken.

Voldoende drinken is voor elk individu belangrijk. Met name voor senioren is voldoende vocht tijdens de warmte van levensbelang, want het risico op uitdroging is bij deze groep het grootst. Daarnaast kan extreme activiteit op het heetste moment van de dag zorgen voor oververhitting van het lichaam, dus dat doe je liever op de koelere momenten van de dag.

Appeltje eitje zou je zeggen. Maar hoe zit dat eigenlijk bij je hond, kat of paard?

Risico voor jonge en bejaarde dieren

Jonge kittens, pups en bejaarde dieren zijn gevoeliger voor de brandende zon dan volwassen dieren. Te energieke honden en katten en kortsnuitige rassen hebben vaak snel last van oververhitting. Lichamelijke aandoeningen zoals onder meer infecties waarbij koorts optreedt, hersenbeschadiging, obesitas of hart-, long- en nieraandoeningen hebben grote invloed op de warmteregulatie van een dier. 

De vacht biedt bescherming, maar de dichtheid van de vacht en dan met name de dikte van de ondervacht heeft invloed op de lichaamstemperatuur, waardoor zowel katten als honden sneller last van de warmte kunnen hebben. 

Een goede trimbeurt, waarbij de ondervacht wordt ontwolt en de bovenvacht iets korter in model wordt gezet, kan bij oude en zieke dieren een extra ondersteuning zijn vanaf de beginnende zomerperiode. Dagelijks kammen voorkomt vervilting, waardoor de vacht goed blijft ademen en warmte kwijt kan raken.

Pasgeboren pups en kittens hebben op hun eerste levensdag een gemiddelde lichaamstemperatuur van 35°C en zijn niet in staat om zichzelf warm te houden.

Het kunstmatig warm houden is dan ook met name in die eerste week erg belangrijk. Daar zorgt de moeder voor en de omgevingstemperatuur van de werpplek doet de rest. Een warmteplaat en warmtematten in de werpkist zijn fijnere hulpmiddelen ten opzichte van de warmtelamp die dieptewarmte geeft en naast oververhitting ook huidverbranding kan veroorzaken. 

Met een digitale thermometer kun je continu in de gaten houden of het niet te warm wordt in de werpkist en checken of de kleintjes geen abnormale lichaamstemperatuur hebben. Na 4-6 weken bereiken ze een gemiddelde temperatuur van 37,8 °C.

Zweten, hijgen en verbranden

De normale lichaamstemperatuur ligt bij honden tussen 37,8 en 39°C en bij katten tussen de 38,5 en 39,0 °C. De voornaamste manier om warmte kwijt te raken, is door te zweten via hun voetzooltjes en te hijgen. Ze hebben nog meer manieren om te proberen op temperatuur te blijven, zoals het verwijden van de kleine bloedvaatjes in de huid, het veranderen van de lichaamshouding, door koele en schaduwrijke plekken op te zoeken en op de dag rust te pakken.

De onbedekte delen van een hond of kat kunnen flink verbranden als je daar geen rekening mee houdt. Dit kan zeer pijnlijke gevolgen hebben voor het dier. Je doet er verstandig aan om op zonnige dagen ook je dier te beschermen met een zonnebrandcreme. Gevoelig zijn vooral de oren, neus, het neusvlak en kaal geschoren huid (na operaties), maar ook de buik en binnenkant van de liezen als je dier op zijn rug ligt te slapen. 

Naakthonden en naaktkatten hebben speciale aandacht nodig, want zij zijn niet alleen extra kwetsbaar voor oververhitting, maar ook voor verbranding van de huid. 

De gemiddelde lichaamstemperatuur bij paarden ligt tussen 37,4 en 38°C. Bij pasgeboren veulens ligt deze tussen 37,6 en 38,5°C. Paarden zijn vaak onderhevig aan oververhitting door verplicht te werken in de brandende zon of door in een weide te staan waar geen schaduw is. 

Ze zijn ook gevoelig voor zonverbranding. Met name de kale delen van de huid zijn erg vatbaar, zoals de binnenkant en randen van de oren, het neusvlak, de lippen, oogleden en de kin, maar ook de witte huiddelen zoals de bles en sokken. Licht gepigmenteerde paarden zoals albino’s lopen een groot risico.

Zonnebrand kan ook ontstaan door een aantal andere factoren, waaronder het direct opnemen van grote hoeveelheden primaire fototoxische stoffen uit planten zoals Sint Janskruid, Boekweit, Berenklauw en Rode klaver. Onder invloed van zonnestralen kunnen deze stoffen bijdragen aan ontstekingen van de huid. 

Jacobskruiskruid is een plant die secundaire fototoxiciteit veroorzaakt, waarbij leverschade het gevolg kan zijn bij inname van grote hoeveelheden van deze plant. Het is verstandig om de weilanden waarin je paard graast, vrij te maken van deze planten.

Oververhitting

Het warmte-regulatiecentrum in de hypothalamus speelt een belangrijke rol bij het zoeken naar het juiste evenwicht van de lichaamstemperatuur. Wanneer de warmteproductie echter groter wordt dan de warmeafgifte, kan dat oververhitting tot gevolg hebben. Vanaf 40°C is deze situatie kritiek en zal je moeten handelen.

Preventie bij dieren

  • Laat je hond of kat niet in een auto achter op een warme dag! Helaas gebeurt dit nog al te vaak, ondanks dat de auto in de schaduw staat of dat een raampje op een kier staat en het maar voor een heel korte periode is. Bij gemiddeld 21°C met een hoge luchtvochtigheid wordt het risico op hyperthermie sterk vergroot.
  • Transporteer dieren in een voertuig zonder airco alleen op koele momenten van de dag.
  • Bescherm je dier tegen de zon door kale huiddelen in te smeren met een goed zonnebrandmiddel. Afhankelijk van het ras kunnen UV werende en warmte afstotende kleding of vliegendekens helpen.
  • Voor kortsnuitige huisdieren zijn er speciale koelhalsbanden en koelmatten die verlichting kunnen geven.
  • Verricht geen zware arbeid met je dier als het te warm is. Train, zwem of sport ’s ochtendsvroeg of ’s avonds laat, maar niet midden op de dag. Bij temperaturen vanaf 25°Cdoe je er goed aan om gewoon een rustdag in te lassen.
  • Veel buitenevenementen voor actieve honden- en paardensporters gaan vaak gewoon door op te warme zomerdagen, met alle risico’s van dien. Doe dan liever niet mee.
  • De meeste honden houden van water. Een niet te koud badje op een schaduwrijke plek biedt dan uitkomst om af te koelen. Heb je dat niet? Een gieter met sproeikop of een tuinslang zijn goede vervangers. Maak dan niet het gehele dier nat, maar alleen even langs de flanken, onder de buik en langs de poten. Met een spons kun je het water verdelen.
  • Pas op bij het gebruik van de tuinslang/waterslang! Laat het oude water er eerst uitstromen, voordat je de slang op het dier zet. Bij warme temperaturen warmt ook dit water in de slang op en kan voor verbrandingen zorgen.
  • Zet bezwete paarden niet direct op stal na gedane arbeid. Spoel het dier met niet te koud water af en verwijder het zweet vermengd met opgedroogd zout.
  • Het overtollige water haal je weg met een zweetmes. Laat het paard buiten in de schaduw staan om op temperatuur te komen. 
  • Een stal die opgetrokken is uit steen is vaak iets koeler dan ander materialen. Desondanks schort het vaak aan goede ventilatie, waardoor het dier niet goed in staat is om het lichaam af te koelen. Een schaduwrijke buitenplaats is dan prettig. Tegenwoordig zijn er prachtige verrijdbare ventilator systemen die zowel in de stal als daarbuiten neergezet kunnen worden.
  • Het helpt om zowel sporthond als sportpaard tijdens arbeid regelmatig electrolytenwater te laten drinken om oververhitting te voorkomen tussen de sportactiviteit door.
  • Fiets niet met je hond midden op de dag als het te warm is. Bij temperaturen boven de 25 graden, is het 's avonds ook vaak nog erg warm!
  • Gun het dier overdag zijn rust op een koele plek om warmte kwijt te raken. Gooi dan ook geen ballen, omdat je hond dat zo gewend is.
  • Vermijd asfalt, stoeptegels en zand, want die kunnen erg heet worden op een windstille zomerse dag. Voetzooltjes zijn daar niet op voorbereid en kunnen beschadigen. 
  • Zonlicht dat naar binnen schijnt op het verblijf van het dier kan leiden tot oververhitting. Als je lang van huis bent, zijn de gevolgen funest. Zorg voor schaduwrijke plekken waar je dier plezier van heeft.
  • Ventilatoren of air conditioning in huis kunnen oververhitting voorkomen. Zorg dat deze hulpmiddelen goed staan ingesteld, zodat mens en dier er geen hinder van ondervinden.
  • Zorg te allen tijde voor voldoende drinkwater!

Symptomen

Algemene verschijnselen van oververhitting of een zonnesteek zijn misselijkheid, braken, spierkrampen, zwalkend lopen, spierzwakte, een verminderd bewustzijn en hijgen bij dieren zoals honden, katten en paarden. Daarnaast zweten paarden overmatig wat hen belemmert om goed af te koelen. Oververhitting kan leiden tot shock en de dood.

EHBO

Als je bij oververhitting eerste hulp moet verlenen en er is nog geen dierenarts in de buurt, dan geldt elke seconde. Vraag een deskundige zo snel mogelijk ter plaatse te komen. Breng het dier naar een koele plek uit de zon met eventueel een ventilator of air conditioning. Als dit niet lukt, creëer dan een zonwering over het dier heen.

Met een digitale thermometer kun je checken wat de lichaamstemperatuur van dat moment is en in hoeverre de temperatuur daalt na koeling. Dit moet elke 10 minuten herhaald worden. 

Bij een temperatuur die boven de 41°C komt, is het belangrijk om het dier snel af te koelen. IJskoud water vermengd met ijsblokjes zijn dan nuttig. Koel met een spons de voetzooltjes of hoeven, benen, buik, binnenkant liezen, oren en nek. Niet het gehele lichaam. 

Als de temperatuur is gezakt naar 40,5°C, dan gebruik je koel water in plaats van ijskoud en wrijft dat met een spons tot op de huid van de eerder genoemde delen van het lichaam. Met de spons kun je een beetje water in de bek uitknijpen, zodat het dier iets van het vocht op kan nemen. Doe dat voorzichtig en niet te vaak, zodat het dier zich niet verslikt door te weinig reflexen. 

Het koelen kan gestopt worden als de 40°C is bereikt, maar de temperatuur moet wel goed in de gaten gehouden worden. Een dierenarts kan de verdere behandeling voortzetten als deze gearriveerd is of als je in staat bent om daar naar toe te rijden als het dier weer bij zijn positieven is.

Alcohol kan het effect van koelen versnellen. Het meest gebruikte alternatief is water vermengd met wat spiritus. Een advies kan zijn om hiermee de plaatsen in te wrijven waar de beharing dun is, maar laat er niet van drinken en gebruik het nooit in het gelaat. Pas dit advies alleen toe na overleg met een dierenarts!

Ondanks deze voorzorgsmaatregelen, is zon ook erg gezond! Zonlicht is de belangrijkste bron van vitamine D en belangrijk voor diverse lichaamsprocessen. De zon is goed voor je humeur en gaat depressies tegen.

Goed voorbereid is het halve werk. Geniet van deze zomer, ondanks de toch wel enorme warmte.


Deze informatie is uitsluitend bedoeld voor educatieve doeleinden en vervangt niet het advies van een (dieren)arts.